“Kanadanın İmmiqrasiya Sistemi və Sərhədlərinin Gücləndirilməsi haqqında Qanun” adlanan Bill C-12 martın 26-da kral təsdiqi alaraq qüvvəyə minib. Bu, son onilliklərdə Kanadanın immiqrasiya sistemində edilən ən böyük dəyişikliklərdən biri hesab olunur.
Qanun sığınacaq (iltica) üçün uyğunluq qaydalarını sərtləşdirir, dövlət qurumları arasında məlumat mübadiləsini genişləndirir və fövqəladə hallarda immiqrasiya sənədlərinin idarə olunması üçün federal hökumətə yeni səlahiyyətlər verir.
Kanadanın immiqrasiya naziri Lena Metlec Diab bildirib ki, bu dəyişikliklər sistemi daha ədalətli və effektiv edəcək, eyni zamanda həqiqətən qorunmaya ehtiyacı olan şəxsləri müdafiə edəcək.
Yeni qanun Kanadada yaşayan yüz minlərlə sığınacaq axtaran və müvəqqəti statuslu şəxslərin müraciətlərinə baxılması prosesini dərhal dəyişir.
Sığınacaq axtaranlar üçün əsas dəyişikliklər
Yeni qanun sığınacaq sisteminə çıxışı ciddi şəkildə məhdudlaşdıran iki əsas qayda tətbiq edir:
- Bir illik qayda:
24 iyun 2020-ci ildən sonra Kanadaya daxil olan şəxslər, əgər ölkəyə ilk girişlərindən sonra 1 ildən gec sığınacaq müraciəti edərlərsə, onların işi Kanadanın İmmiqrasiya və Qaçqınlar Şurası (IRB) tərəfindən dinlənilməyəcək – hətta ölkədən çıxıb yenidən qayıtsalar belə.
- 14 günlük qayda (ABŞ sərhədi):
Kanada-ABŞ quru sərhədini rəsmi keçid məntəqələrindən kənar keçən şəxslər qaçqınlıq statusu almaq üçün 14 gün ərzində müraciət etməzlərsə, onların da işi İmmiqrasiya və Qaçqınlar Şurasına (IRB) göndərilməyəcək.
Bu qaydalar iyunun 3-ü 2025-ci ildən sonra edilən bütün müraciətlərə şamil olunur. Bununla belə, bu şəxslər deportasiya olunmazdan əvvəl risk qiymətləndirməsi (PRRA) prosesindən keçə biləcəklər. Lakin hüquq müdafiəçiləri bildirir ki, bu proses IRB dinləmələri ilə müqayisədə daha az hüquqi müdafiə təmin edir.
Sığınacaq sistemində modernizasiya
Qanun həmçinin müraciət prosesinin tam yenilənməsini nəzərdə tutur:
- Onlayn müraciətlər sadələşdiriləcək
- Təkrarlanan suallar azaldılacaq
- Yalnız tam sənədlər IRB-yə göndəriləcək
Əhəmiyyətli dəyişikliklərdən biri də budur ki, müraciətçi qərar verilməzdən əvvəl öz ölkəsinə qayıdarsa, müraciət “imtina edilmiş” sayılacaq.
IRB artıq yalnız Kanadada fiziki olaraq olan şəxslərin işinə baxacaq.
Müraciət geri götürüldükdə deportasiya qərarı dərhal qüvvəyə minəcək. Bu da hazırda təxminən 300 minlik müraciət yığımını azaltmağa kömək edəcək.
Yeni məlumat paylaşımı səlahiyyətləri
Kanada İmmiqrasiya, Qaçqınlar və Vətəndaşlıq üzrə Nazirlik artıq şəxsi məlumatları (kimlik, status və s.) federal, əyalət və regional qurumlarla əlavə razılıq olmadan paylaşa biləcək.
Eyni zamanda:
- Məlumat yalnız qanuni məqsədlər üçün istifadə oluna bilər
- Əyalətlər bu məlumatı başqa ölkələrlə paylaşa bilməz (icazə olmadan)
- Hər yeni məlumat istifadəsi üçün məxfilik qiymətləndirilməsi aparılmalıdır
Kütləvi sənəd ləğvi səlahiyyəti
Qanunun ən mübahisəli hissələrindən biri hökumətə aşağıdakı hallarda immiqrasiya sənədlərini toplu şəkildə ləğv etmək və ya dəyişmək hüququ verməsidir:
- Fırıldaqçılıq
- İnzibati səhvlər
- İctimai təhlükəsizlik və ya milli təhlükəsizlik
Bu qərarlar tək bir nazir tərəfindən deyil, Nazirlər Kabinetinin tövsiyəsi ilə qəbul edilir və Kanada hökuməti tərəfindən təsdiqlənir.
Bu səlahiyyətlər:
- Qaçqın statusu müraciətlərinə şamil edilmir
- Daimi və ya müvəqqəti statusu birbaşa dəyişmir
Amma aşağıdakı sənədlərə təsir edə bilər:
- İş icazəsi
- Təhsil icazəsi
- Vizalar
- Elektron səyahət icazələri
Əyalətlər üzrə təsirlər
Ontario
Kanadada ən çox sığınacaq müraciəti burada edilir, xüsusilə Toronto şəhərində (ümumi müraciətlərin 40 faizi). Yeni qaydalar burada yaşayan minlərlə insana birbaşa təsir edə bilər.
Kvebek
Qeyri-rəsmi sərhəd keçidləri ilə bağlı əsas problemlər bu əyalətdə olub (məsələn, Rokşam Road). 14 günlük qayda məhz bununla əlaqəli vəziyyətə yönəlib.
Britaniya Kolumbiyası
Buradaç xüsusilə də Vankuverdə əsasən hava yolu ilə gələn və sonradan sığınacaq istəyənlər təsirlənəcək.
Alberta
Kalgari və Edmonton şəhərlərində müraciətlər artır. Əyalət sistemi sadələşdirmə addımlarını dəstəkləyir.
Manitoba və Saskaçevan
Bu əyalətlərdə müraciət sayı az olsa da, son illərdə artım var. Müraciətçilər sonradan daimi yaşayış üçün digər proqramlara keçirlər.
Atlantik Kanada
Yeni Şotlandiya, Yeni Brunsvik, Prins Edvard Adası və Yeni Faundlənd və Labrador əyalətlərində sığınacaq müraciətlərinin sayı nisbətən azdır, lakin Halifaks şəhərində xüsusi emal imkanları yaradılıb.
Atlantik İmmiqrasiya Proqramı regiona iqtisadi immiqrantların cəlb edilməsində uğurlu olub və əyalət rəsmiləri ümid edirlər ki, sığınacaq prosesinin sadələşdirilməsi bu səyləri tamamlayacaq.
Atlantik Kanadadakı ali təhsil müəssisələrində də beynəlxalq tələbələrin sayı artıb və onların bəziləri sonradan ölkələrindəki dəyişmiş şərait səbəbindən sığınacaq üçün müraciət edə bilər.
Bir illik qayda isə illər əvvəl Kanadaya gəlmiş, lakin sonradan geri dönə bilməyən və müraciəti gecikdirən tələbələrə təsir göstərə bilər.
Yukon, Şimal-Qərb Əraziləri və Nunavut
Yukon, Şimal-Qərb Əraziləri və Nunavutda hər il çox az sayda sığınacaq müraciəti olur. Bununla belə, yeni məlumat mübadiləsi qaydaları bu bölgələrə də şamil ediləcək.
Vaythors və Yellounayf şəhərlərində yerləşən xidmətlərin imkanları məhduddur və mürəkkəb işlər adətən Kanadanın cənubundakı mərkəzlərə yönləndirilir.
Ərazi nominasiyası proqramları daha kiçik miqyasda fəaliyyət göstərir və Bill C-12 ilə bağlı dəyişikliklərdən asılı olmayaraq davam edəcək.
“Safe Third Country Agreement” dəyişməz qalır
Bill C-12 ABŞ ilə olan “Safe Third Country Agreement” (Üçüncü Təhlükəsiz Ölkə Razılaşması) razılaşmasının tətbiqini dəyişmir. Bu razılaşma 2023-cü ilin martında genişləndirilərək bütün quru sərhədi əhatə edib.
Kanada-ABŞ sərhədində rəsmi keçid məntəqəsində və ya qeyri-rəsmi girişdən sonra 14 gün ərzində müraciət edən şəxslər, istisna hallara uyğun gəlmədikdə, yenə də ABŞ-a geri qaytarılır.
Bill C-12-dəki 14 günlük qayda bu razılaşmaya əlavə bir məhdudiyyət yaradır. Yəni bəzi şəxslər əvvəlcə istisnaya düşsələr belə, müraciəti gecikdirdikdə İmmiqrasiya və Qaçqınlar Şurası qarşısında dinlənmə hüququnu itirə bilərlər.
Bu qaydaların üst-üstə düşməsi mürəkkəb hüquqi vəziyyətlər yaradır və immiqrasiya hüquqşünasları bunu hələ də analiz edirlər.
Dəyişikliklər nə vaxt qüvvəyə minib?
Yeni sığınacaq qaydaları artıq qüvvədədir və iyunun 3-ü 2025-ci ildən sonra edilən müraciətlərə aiddir. Bir illik qayda geriyə də şamil olunur (24 iyun 2020-ci ildən sonra ölkəyə daxil olanlara).
Bill C-12 martın 26-sı 2026-cı ildən rəsmi olaraq qanun kimi təsdiq edilib. Digər dəyişikliklər mərhələli şəkildə tətbiq ediləcək. Yeni qaydalar Kanada İmmiqrasiya, Qaçqınlar və Vətəndaşlıq üzrə Nazirlik tərəfindən yaxın aylarda əlavə tənzimləmələrlə tam tətbiq olunacaq.
Bill C-12 Kanadanın immiqrasiya sistemində böyük dönüş nöqtəsidir. Yeni qaydalar sığınacaq prosesini sürətləndirməyi və sistemi daha nəzarətli etməyi hədəfləsə də, xüsusilə həssas qruplar üçün risklər və narahatlıqlar da yaradır.
Foto: Canca
