Kanadadakı Avropa İttifaqı (Aİ) səfiri Genevieve Tuts ötən həftə bildirib ki, hər iki tərəf mövcud strateji tərəfdaşlıq sazişi və azad ticarət razılaşması üzərində qurulacaq “unikal bir razılaşma” hazırlamaq imkanlarını nəzərdən keçirir.
Tuts bildirib ki, rəsmilər razılaşmanın formatını müəyyənləşdirmək üçün danışıqlara başlamazdan əvvəl əlavə əməkdaşlıq sahələrini müəyyənləşdirirlər. Onun sözlərinə görə, bu həftə Kanadanın Baş naziri Mark Karninin Fransanın Strasburq şəhərində Avropa Parlamentinə səfəri zamanı bu məsələlərin müzakirə olunması gözlənilir.
Bu müzakirələrdən sonra 29-30 oktyabr tarixlərində Kanadada Aİ-Kanada sammiti keçiriləcək. Sammitdə Karni Avropa Komissiyasının Prezidenti Ursula fon der Lyayeni və Avropa Şurasının Prezidenti Antonio Kostanı qəbul edəcək.
Media xəbərlərində genişmiqyaslı və böyük bir tərəfdaşlığın hazırlandığı bildirilib. “The Wall Street Journal” yazıb ki, Karni Kanadanın Avropa İttifaqının “assosiativ üzvü” olub-olmayacağını araşdırır. Lakin hazırda Aİ-də belə bir “assosiativ üzv” statusu mövcud deyil.
“Biz Avropa İttifaqının üzvü olmağa çalışmırıq” – Karni bazar günü jurnalistlərə bildirib. O deyib ki, Kanada və Aİ oxşar dəyərlər və prioritetlər, eləcə də “bir-birini çox yaxşı tamamlayan imkanlar” əsasında “unikal ittifaq” yaratmağa çalışırlar.
Razılaşmaya nələr daxil ola bilər?
Karleton Universitetinin Avropa Araşdırmaları Mərkəzinin həmsədri Açim Hurrelmann bildirib ki, görünür, hər iki tərəf bu yeni tərəfdaşlığa nələrin daxil edilə biləcəyi ilə bağlı müxtəlif ideyalar üzərində çalışır.
Onun sözlərinə görə, razılaşmada bir-biri ilə birbaşa əlaqəsi olmayan müxtəlif siyasət istiqamətləri bir araya gətirilə bilər. Məsələn:
- kritik minerallar üzrə Avropa ehtiyatının yaradılmasında əməkdaşlıq;
- universitet tələbə mübadilələri;
- rəqəmsal ticarət haqqında razılaşma.
Mark Karni “Bloomberg News” agentliyinə bildirib ki, Kanada ilə Aİ arasındakı münasibətlərə əməkçi qüvvəsinin daha sərbəst hərəkəti, təhsil imkanları və elmi-tədqiqat əməkdaşlığının genişləndirilməsi daxil ola bilər.
Aİ Parlamentindəki səkkiz siyasi qrupdan biri olan Renew Europe özünü “Kanadanın Liberal Partiyasının Avropadakı siyasi bacı ailəsi” adlandırır. Qrup mart ayında Kanada, Yaponiya və Cənubi Koreya ilə NATO modelinə bənzər ticarət sazişinin yaradılmasını təklif edib.
Belə bir saziş iştirakçı ölkələrin ixrac nəzarəti qaydalarını uyğunlaşdırmasını və özlərini ABŞ və Çinin iqtisadi təzyiqlərindən qorumasını nəzərdə tutardı.
“Renew Europe” ötən həftə Kanada ilə ticarət, investisiya, kritik minerallar, enerji, süni intellekt, tədqiqat, tələbə mübadiləsi, müdafiə və əməkçi qüvvəsinin mobilliyi sahələrində yeni “strateji tərəfdaşlıq” yaradılmasına çağırıb.
Kanada niyə Avropa ilə daha yaxın olmaq istəyir?
Hər iki tərəf ABŞ Prezidenti Donald Trampın onilliklər ərzində formalaşmış müdafiə və ticarət əlaqələrinə təsir edən siyasətinin nəticələrini hiss edib.
Bəzi ABŞ Respublikaçıları bildirirlər ki, Tramp sadəcə NATO ölkələrinin müdafiə xərclərində daha böyük pay götürməsini və ABŞ bazarına Avropanın güzəştli çıxışından amerikalılar üçün daha çox fayda əldə edilməsini istəyir.
Lakin Tramp dəfələrlə Kanadanın, İslandiyanın və Danimarka Krallığının tərkibində olan Qrenlandiyanın suverenliyinə dair təhdidlər səsləndirib.
O, həmçinin ölkələrin böyük dövlətlərin üstünlüyünü məhdudlaşdırmaq üçün güvəndiyi Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi və Ümumdünya Ticarət Təşkilatı kimi qurumları da hədəfə alıb.
Kanada Aİ-nin Security Action for Europe (SAFE) adlı, birgə müdafiə layihələri üçün kredit proqramına qoşulan ilk Avropadan kənar tərəfdaş olub. Lakin indiyədək bu proqram çərçivəsində Kanada üçün yalnız bir müqavilə ortaya çıxıb.
Aİ-də təxminən 450 milyon insan yaşayır və bu rəqəm ABŞ-da yaşayan təxminən 340 milyon nəfərdən çoxdur. Bununla belə, Avropa bazarının kanadalıların onilliklər ərzində ABŞ-a satdığı bütün mal və xidmətləri qəbul edə bilib-bilməyəcəyi hələ aydın deyil.
Karninin yanvar ayında İsveçrənin Davos şəhərində keçirilən Dünya İqtisadi Forumundakı mühüm çıxışında orta gücə malik ölkələri böyük dövlətlərin iqtisadi və siyasi təzyiqlərinə qarşı çıxmaq üçün daha sıx iqtisadi və təhlükəsizlik əlaqələri yaratmağa çağırıb.
Lakin Karni may ayında güclü Kanadanın “Amerikanı yenidən möhtəşəm etməyə kömək edəcəyini” də bildirib.
Kanada Aİ-yə qoşulur?
1957-ci ildən etibarən Aİ üzv ölkələrin Avropada yerləşməsini tələb edir.
Bu qayda Mərakeşi Aİ üzvlüyündən kənarda saxlayır, lakin gələcəkdə Gürcüstanın üzv olmasına imkan verə bilər. Bu qaydanın Kanadaya şamil olunması isə demək olar ki, mümkün deyil.
Bununla belə, bəzi kanadalılar, o cümlədən Alberta əyalətinin keçmiş baş nazir müavini Tomas Lukaszuk, Kanadanın Aİ-yə qoşulması ideyasını dəstəkləyib.
Avropalı diplomatlar isə bu ideyanı dəfələrlə ticarətin artırılması və Arktika, Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi və Çinin iqtisadi siyasəti ilə bağlı ortaq təhlükələr üzrə əməkdaşlığın gücləndirilməsi istiqamətində real səylərdən diqqəti yayındıran məsələ kimi qiymətləndiriblər.
Finlandiya Prezidenti Aleksandr Stabb aprel ayında Ottavaya səfəri zamanı bu ideyadan danışıb: “Bu, cənnətdə qurulmuş bir evlilik olardı”, – deyə o bildirib. “Məhdudiyyətləri yalnız öz beynimiz müəyyən etməlidir”.
May ayında Avropa Komissiyasının vitse-prezidenti və Aİ-nin xarici siyasət rəhbəri Kaja Kallas da Aİ ilə Kanada arasında diplomatik əlaqələrin 50 illiyi münasibətilə yayımlanan video mesajında bu ideyaya toxunub.
Kallas deyib: “Kanada hətta Avropadan kənarda Aİ-yə üzvlüyə dəstəyin bəzi üzv dövlətlərimizdəkindən daha yüksək olduğu ilk və bəlkə də yeganə ölkədir”.
